Zeleničke crkve

Današnja Zelenika je nastala spajanjem dva zaseoka - Kuta i Sasovića. Kuti predstavljaju zaleđe ovog mesta i poznato je po velikom broju crkvenih građevina iz srednjeg veka. Nekada ih je bilo dvanaest.
"Kuti leže blizu obale mora ali istovremeno i dosta daleko. Dovoljno daleko da u svojim gorama sačuvaju tragove jedne kulture koja u svojim najdubljim slojevima nosi pečat Mediterana". 
Dr. Goran Komar 

Zelenika - Kuti
Arhitektonske karakteristike ovih crkvenih građevina, očigledni tragovi starijih srednjovekovnih crkvi na mestu današnjih, drevna kutska groblja sa zaista neobičnom dekorativnom plastikom i srednjovekovnim odlikama, te crkvišta u kutskim brdima, opominju na nesumnjivo srednjovekovno utemeljenje crkava u ovome kraju.
Crkva svete Trojice
Crkva Svete Trojice

Crkva Sv. Trojice je danas glavna parohijska crkva u Kutima. Smeštena na uzdignutoj zaravni iznad sela Kuti, u okviru seoskog groblja ograđenog kamenim zidom sa naglašenom ulaznom kapijom na južnoj strani i predstavlja veliku monumentalnu građevinu izgrađenu od fino tesanog kamena, sa polukružnom apsidom i osmouganonom kupolom.
 
Pred ulazom je podignut zvonik – kula, koji se završava osmougaonim postoljem nad kojim je kube. Crkva je zidana od fino klesanih kvadera. Presvedena je polukružnim svodom iz koga izrasta kvadratno postolje osmougaonog tambura, koje se završava kupolom.
Podignuta je 1836. godine na mestu starije i manje crkve iz 1756. a po izgledu i formi slična je velikoj crkvi Uspenja Bogorodice na Savini.
Ima lep ikonostas koji su radili mletački majstori, dok se u riznici čuva jevanđelje iz 16. veka i jedan misal iz 1964. godine, kao i druge dragocenosti.

 Ovo je danas najveća parohijska crkva u Kutima i jedna od najstarijih crkvi ovog kraja.
Crkva Svetog Đorđa

Crkva leži u blizni kutskog zaseoka Pestorići i Glogovik. Upisana je u sve mletačke zemljišne knjige. Uz nju se nalazi staro groblje za okolne zaseoke.

Crkva je jednobrodna građevina srednjih dimenzija, zasvedena poluobličastim svodom, sa polukružnom apsidom na istočnoj, i ulazom na zapadnoj strani, iznad koga je zvonik na preslicu sa jednim zvonom.

Na osnovu crkvenog inventara smatra se da je građena 1500. godine. Ikonostas je iz 1893. godine, postavljen umesto prethodnog, koji je bio u četiri reda ikona, ali je u vrlo trošnom stanju. Iznad vrata, na nadvratniku, je urezana oznaka godine u kojoj je crkva obnavljana: 1801.
Crkva svetog Đorđa
Crkva Presvete Bogorodice ili crkva Svete Gospođe

Ovo je najmanja među Zeleničkim crkvama a po predanju i najastarija u ovim krajevima. Nalazi se u Kutskom polju. Otkopana je 1917. godine po nalogu popa Sava Nakićenovića. Otkopano je 2 m zemlje, da bi bile moguće kompletne obnove i sanacije zgrade.
Istočno od crkve otkriveni su ostaci arhitekture koji nisu arheološki istraženi.
Crkva svetog Andrije
Crkva Svetog apostola  Andrije

Značajno arhitektonsko zdanje koje je nekada bila parohijska crkva u Kutima. Crkva je iz 15. veka sa ikonostasom Grigorija Rafailovića iz 18. veka. Današnja crkva je zasvedena građevina sa polukružnom apsidom i zvonikom na preslicu sa jednim oknom. Oko crkve je ograđeno staro seosko groblje. U crkvenoj kući, koja je danas u ruševnom stanju, do Prvog svetskog rata radila je škola.
Pred crkvom leži veliki broj krupnih grubo pritesanih grobnih ploča – stećaka čije datiranje nije moguće bez arheološkog iskopavanja.

Manastir Savina

U neposrdnoj blizini Zelenike, u susednom mestu Meljine, nalazi se manastir Savina – jedan od najmarkantnijih spomenika u Boki Kotorskoj. Mnogi ga nazivaju “pravoslavnom dušom Boke Kotorske”. Ovaj manastriski kompleks čine tri crkve, konak, groblje i predivni popločani prilaz.
 
Manastir je smešten na uzvišenju južno od Herceg Novog. Tačno vreme nastanka kompleksa nije utvrđeno, mada se zna da je sadašnji Manastir Savina iz XV veka. U kompleksu se nalaze i mala i velika crkva Uspenja Bogorodice i izdvojena crkvica Sv. Save na obližnjem uzvišenju. Od ovih obekata najstarija je mala crkva Uspenja Bogorodice. Njen nastanak predanje vezuje za 1830. godinu što je i napisano na fresko-natpisu iz 1831. godine, koji se nalazi nad vratima sa unutrašnje strane. Međutim, po svojim stilskim odlikama, crkva pripada 15. veku, u vreme vladavine Hercega Stjepana, koji je kako izgleda, bio njen ktitor.
 
Posebnu istorijsko umetničku vrednost ima manastirska riznica. U njoj se pored ruskih, grčkih i italo-kritskih ikona, čuvaju različiti predmeti umetničkih zanata – kadionice, krstovi, ripide, kujundzijski radovi i druge vrednosti. U riznici se čuvaju i neki predmeti iz manastira Tvrdosa, koje su doneli sa sobom u Savinu dobegli monasi tog hercegovačkog manastira krajem 17. veka. Zatim se čuvaju i razne povelje, okovana jevanđelja, rukopisne i stare štampane knjige i druge retkosti.

Manastir Savina
Manastir Savina
Manastir Savina